Nu officieel: statines hebben geen bijwerkingen ?


Auteur: Malcolm Kendrick

Sommigen van jullie zullen hebben gemerkt dat onderzoekers nu hebben vastgesteld dat statines geen enkele bijwerking hebben. In het Engels heten bijwerkingen officieel ‘drug related adverse events’, ofwel nadelige gebeurtenissen door medicijnen. Een bijwerking kan positief zijn of negatief.

Om te bewijzen dat statines geen nadelige effecten ofwel bijwerkingen hebben, verscheen in de Lancet een artikel genaamd: “Adverse events associated with unblinded, but not with blinded, statin therapy in the Anglo-Scandinavian Cardiac Outcomes Trial—Lipid-Lowering Arm (ASCOT-LLA): a randomised double-blind placebo-controlled trial and its non-randomised non-blind extension phase”.

Een nagenoeg ondoordringbare titel die zo ongeveer alles kan betekenen. Maar de hoofdboodschap kan hier worden gevonden:

“Deze analyses illustreren het zogenaamde nocebo-effect, waarbij een verhoogde hoeveelheid nadelige effecten op de spieren slechts optrad als zowel de patiënten als de artsen wisten dat er statines werden gebruikt; de effecten waren er niet als het een blind onderzoek betrof. Deze resultaten zullen eraan bijdragen om zowel artsen als patiënten gerust te stellen dat de meeste statine-gerelateerde bijwerkingen geen causale samenhang vertonen met het gebruik van het medicijn. Ook zou het kunnen helpen bij het tegengaan van nadelige gevolgen voor de volksgezondheid vanwege overdreven beweringen over statine-gerelateerde bijwerkingen.”

Verklaring van de schrijvers in de oorspronkelijke ASCOT-studie (The Lancet nr. 361, 5 April 2003, pp 1149-1158) “De Anglo-Scandinavian Outcomes Trial (ASCOT) is een onafhankelijk, door de onderzoekers geďnitieerd en geleid gerandomiseerd onderzoek, ontworpen om twee behandelstrategieën voor bloeddrukverlaging te onderzoeken, ter preventie van coronaire hartziektes…”

Financiering van de oorspronkelijke ASCOT-studie: Pfizer, Servier Research Group and Leo Laboratories
De ASCOT-studie werd meer dan 15 jaar geleden gepubliceerd.

Er was heel wat over te doen op de radio, in de krant en op tv, tenminste in Groot Brittannië. Professor Peter Sever, een van de schrijvers en hoofdonderzoekers, zei op de radio dat de bijsluiters die waarschuwden voor bijwerkingen van het medicijn zouden moeten worden verwijderd uit de verpakking, omdat ze patiënten eigenlijk gewoon aanmoedigen om te geloven dat ze last hebben van bijwerkingen. Hij zei ook dat statines bij minder dan één op de tienduizend patiënten bijwerkingen veroorzaakten.

Ik waag dat te betwijfelen. Ik werd gevraagd voor interviews op verschillende radiostations, waaronder BBC radio Scotland, en om een artikel in de krant te schrijven voor de Scotsman Newspaper. Dat ging zo:

De grote statine-zwendel
Gisteren werd mij gevraagd in verschillende programma’s commentaar te geven op een studie die ‘bewees’ dat statines helemaal geen enkele bijwerking hebben. Of dat ze op zijn hoogst bij een op de tienduizend mensen spierpijn kunnen veroorzaken, meer niet. Tegelijkertijd zouden statines duizenden levens per jaar redden. Daarom zou iedereen ze moeten nemen en patiënten moeten artsen negeren die angst zaaien, artsen zoals ik waarschijnlijk, die zeggen dat statines vaak, en soms ernstige, bijwerkingen hebben.

Op de radio zei prof. Peter Sever, hoofdauteur van de studie, dat de bijsluiters die voor bijwerkingen waarschuwen best wel verwijderd konden worden, omdat er dan grotere kans is dat een patiënt die eenmaal gelezen heeft dat er bijwerkingen kunnen optreden, ook inderdaad eerder zal melden dat hij er last van heeft. Het zogenaamde ‘nocebo’- effect. Het omgekeerde van het placebo-effect, waarbij mensen die medicijnen krijgen het gevoel hebben dat ze beter zullen worden of dat de pijn zal afnemen.

Er bestaat geen twijfel over dat het nocebo-effect echt is, hoewel dat ook geldt voor het placebo-effect, dus vallen deze twee effecten niet gewoon weg tegen elkaar? Het is een moeilijk gebied in de geneeskunde, ontwarren wat nu echt is en wat verbeelding.

Ik zag echter met eigen ogen dat mijn schoonvader niet meer in staat was om te lopen toen hij statines nam. We reden hem rond in een rolstoel totdat hij er uiteindelijk mee akkoord ging om te stoppen met de statines. Vanaf dat moment kon hij weer een behoorlijke afstand lopend afleggen en zelfs weer traplopen. Een nocebo-effect? Alleen verbeelding? Nee natuurlijk niet.

Ik had een patiënt die zoveel last had van maagpijn dat ze een kijkoperatie wilde laten doen om te bepalen wat de oorzaak was. Uit onderzoek was niets gekomen. Ik stelde voor dat ze zou stoppen met statines en de pijn was binnen twee dagen volkomen weg. Slechts verbeelding? Ik heb vele andere huisartsen gesproken die ook bijwerkingen hadden geconstateerd bij veel patiënten.

Ik wil best geloven dat je, als je academische reputatie is gestoeld op het doen van statineonderzoek, natuurlijk zoveel mogelijk je best doet om statines te promoten. Sommige ‘experts’ hebben zelfs voorgesteld om statines aan het drinkwater toe te voegen.
Maar in dit laatste rapport worden de zaken wel tot een volstrekt belachelijk punt gevoerd. Kan ik als huisarts gewoon tegen patiënten die bijwerkingen melden zeggen: “Nee hoor, dat kan niet want die bestaan niet, het zit tussen je oren.” Nee, dat zou echt belachelijk zijn en een verloochening van je baan, die inhoudt dat je luistert naar wat patiënten je vertellen. Niet dat je een afschuwelijke paternalistische houding aanneemt, zo van ik-weet-het-allemaal-beter.

Aan de andere kant worden de voordelen van statines schromelijk overdreven, op het belachelijke af. Er wordt ons verteld dat ze het risico op een hartaanval verlagen met 30%, wat zeer indrukwekkend klinkt als je, zoals bijna iedereen en ik ook, geen begrip hebt van statistiek.

De werkelijkheid is dat statines, tenzij je eerder een hartaanval hebt gehad, geen effect hebben op de algehele sterfte. Om het even anders te formuleren: er worden geen levens mee gered. Ze voorkomen niet eens hartaanvallen of beroertes bij vrouwen die geen geschiedenis hebben van hartziekte.

De statistiek die wel van belang is wat statines betreft is deze: als je een hartaanval of beroerte hebt gehad en vijf jaar lang een statine inneemt, neemt je levensverwachting toe met 4,2 dagen. Zet dat af tegen een kans van 20% dat je bijwerkingen krijgt, waarvan sommige zeer onplezierig en hardnekkig zijn, en je zult snappen waarom ik geen fan ben van statines. Punt.

Momenteel blader ik door het oorspronkelijke ASCOT-rapport om uit te vinden wat ze nu
precies hebben bestudeerd, wat de bevindingen waren enzovoort. Het probleem met grip krijgen op onderzoek zoals dit is dat het bestaat uit cijfers en nog eens cijfers en gegevens en uitsluitingscriteria en dingen die niet helemaal worden verklaard. Het is dus moeilijk om over het hele verhaal een uitspraak te doen zonder vele uren gedetailleerd onderzoek.
Ik kan echter zeker commentaar geven op de belangrijkste bevinding uit het recente nocebo-verhaal in de Lancet. Belangrijk of niet, over deze uitkomst werd het meeste lawaai gemaakt.

“Tijdens de niet-blinde, niet-gerandomiseerde fase werden spier-gerelateerde bijwerkingen significant vaker gemeld door deelnemers die statines kregen dan door degenen die ze niet kregen (161 [1•26% per annum] vs 124 [1•00% per annum]; 1•41 [1•10–1•79]; p=0•006).”
De vertaling luidt dat 161 mensen (van de meer dan zesduizend) klaagden over spierpijn toen ze een statine kregen, tegen 124 mensen die spierpijn meldden terwijl ze een placebo slikten. In totaal 37 meer mensen hadden last van spierpijn met de statine. Dit is, zou ik zeggen, niet echt veel. Het was een absolute toename in het risico op meldingen van bijwerkingen van 0,26%.

Vergelijk en contrasteer dit eens met de bevindingen uit de Statin USAGE-studie. Voor zover ik weet was dit de grootste studie naar de redenen waarom mensen statines nemen en er vervolgens weer mee stoppen:

“Het USAGE-onderzoek - Understanding Statin use in Ama and Gaps in Education” – is het grootste bekende cholesterolonderzoek ooit in de VS gedaan, met meer dan 10.100 statinegebruikers. Het USAGE-onderzoek keek naar de waarnemingen, houding, gedragingen en zorgen over statines, de vaakst voorgeschreven medicijnen tegen hoog cholesterol.” ’ http://www.statinusage.com/Pages/about-survey-respondents.aspx

Er werden verschillende dingen gevonden, waarvan de belangrijkste het grote aantal mensen was dat na een jaar was gestopt met de statines, namelijk een behoorlijk onthutsende 75%.

Waarom waren ze gestopt?
“Meer dan zes op de tien respondenten (62%) zei dat ze gestopt waren met statines vanwege bijwerkingen, met als tweede reden (17%) de kosten van de medicatie. Slechts 12% van de respondenten noemde gebrek aan doeltreffendheid in cholesterolbeheersing als reden om te stoppen met het medicijn. Gemiddeld genomen stopten respondenten die negatieve effecten ondervonden van de statines na twee verschillende statines te hebben geprobeerd.

Drie van de tien respondenten ondervonden bijwerkingen in de vorm van spierpijn en/of -zwakte en 34% stopte met statinegebruik vanwege deze bijwerkingen zonder hun dokter te raadplegen.”

Dus aan de ene kant constateerde de Lancet-studie dat 0,26% meer patiënten spierpijn meldden als ze wisten dat ze een statine gebruikten. Aan de andere kant stelde de USAGE-studie vast dat 30% van de mensen spierpijn en/of -zwakte ervoer van statines. Nu maar eens kijken hoe je deze twee cijfers met elkaar in overeenstemming kunt krijgen.

Je zou kunnen beweren dat het nocebo-effect slechts 0,26% van de nadelige effecten kan verklaren. Dat betekent dus dat de andere 29,4% (30% in de Statin USAGE-studie – 0,26% nocebo-effecten) de ware mate van nadelige effecten vertegenwoordigt. Je zou kunnen beweren dat gerandomiseerd gecontroleerd klinisch onderzoek niet de ervaring weergeeft van het innemen van medicijnen in de werkelijkheid van het leven. Je kunt zeggen dat je een van deze studies gelooft, maar niet allebei.

Aan de andere kant zou je ook eens wat afstand nemen en je afvragen waarom onderzoekers plotseling besloten om er een twintig jaar oude studie bij te halen met als doel ‘data-dredging’ (ong.: vissen naar verbanden op onwetenschappelijke manier en dan voorbarige conclusies trekken, vert.) – niet met als hoofddoel om naar bijwerkingen te kijken, maar om te bewijzen dat statines geen nadelige effecten hebben. Je zou dan kunnen achterhalen door wie dat onderzoek is gefinancierd en je zou je kunnen afvragen waarom een bedrijf, dat momenteel in de VS wordt vervolgd vanwege nalatigheid in het duidelijk melden van nadelige effecten van statines, besloot om er een onderzoek bij te halen om te bewijzen dat statines helemaal geen bijwerkingen hebben.

Wat je ook kunt doen is mensen die statines hebben gebruikt vragen of ze nadelige effecten hebben ondervonden en proberen om het aantal mensen dat zegt dat ze die inderdaad hadden, te matchen met het getal van één op de tienduizend van professor Peter Sever. Veel succes gewenst. Het is denk ik moeilijk om niet te denken: “Wie betaalt, bepaalt.”

https://drmalcolmkendrick.org

Vertaling: Astrid Zwart


Naar het overige nieuws en artikelen van vandaag


Omega 3 algen

Multivitamine

Spirulina

Probiotica